(Editorials) – THƯ HÈ TỪ ĐÀI BẮC: Chào mừng Ngày Khoa Học Công Nghệ Việt Nam 18/5

Quý độc giả của S4VN thân mến,

1. Chắc không khó để các bạn nhận ra người đàn ông trong bức ảnh dưới đây là Gareth Bale, cầu thủ đắt giá nhất thế giới hiện nay. Bức ảnh này được chụp cách đây tròn một năm, trong những ngày tháng khó khăn nhất của Bale tại Real Madrid. Khi đó, Bale và đồng đội vừa thua Juventus 1-2 tại bán kết Champion League; còn Bale bị truyền thông và nhiều đàn anh (như Roy Keane, Paul Scholes, Lee Dixon) chỉ trích dữ dội vì phong độ nghèo nàn. Trong trận thua Juventus, Bale chỉ có tổng cộng 27 lần chạm bóng và 18 đường chuyền – ít hơn cả con số tương ứng của 02 thủ môn.

GarethBale

     (Nguồn ảnh: VNExpress)

Tuy vậy, số liệu trận đấu do UEFA công bố sau đó hé lộ một thực tế khác. Trung bình cả trận, Bale chay 113 mét/phút – nhiều hơn bất cứ cầu thủ nào trên sân. Và thực tế là, đồng đội đã không chuyền bóng cho Bale. Bale được minh oan.

Thật may, sau đó Bale vẫn được ban lãnh đạo Real Madrid tin tưởng và giữ lại trong mùa hè 2015. Và như chúng ta cũng thấy, giờ đây, người ta đang cho rằng Bale, chứ không phải Ronaldo – cầu thủ sắp bước sang tuổi 32 – mới chính là tương lai của đội bóng.

Thử tưởng tượng, nếu không có thống kê của UEFA, rất có thể sự nghiệp cầu thủ của Bale đã rẽ sang 1 ngã khác. Bale có thể đã bị bán tống tháo sang một đội bóng khác, ở đẳng cấp thấp hơn Real Madrid nhiều.

Trường hợp của Bale chỉ là một ví dụ nhỏ cho ta thấy “data-driven decision” (quyết định dựa vào dữ liệu) đang trở thành xu hướng ảnh hưởng sâu rộng thế nào đến đời sống của chúng ta. Ngoài thể thao, chúng ta có thể dễ dàng tìm được các ví dụ tương tự về ảnh hưởng “data-driven” trong các lĩnh vực khác, kể cả lĩnh vực tưởng chừng như “không thể lượng hóa” như văn hoá, nghệ thuật, chính trị hay ngôn ngữ …

2. Quý vị và các bạn thân mến,

Nghiên cứu khoa học hẳn nhiên là không nằm ngoài xu hướng “data-driven”; nếu không muốn nói khoa học chính là nguồn gốc tạo ra xu hướng này.

Bộ môn trắc lượng khoa học (scientometrics) – đo lường thành quả khoa học – được ra đời từ những năm 1960, song hành cùng với sự ra đời của Viện thông tin khoa học (Institute of Scientific Information), với hai nhà đồng sáng lập là Derek J. de Solla Price và Eugene Garfield [1].

Price_Garfield

Derek J. de Solla Price (phải) và Eugene Garfield (trái) (Nguồn ảnh: sebbm.com)

Tạp chí cùng tên (Scientometrics) ra đời năm 1978; cho đến nay đã trở thành một tạp chí uy tín, là nơi tập hợp các nghiên cứu chuyên ngành; được indexed trong danh mục của ISI, Impact Factor 2.27 ghi nhận trong năm 2013 [2].

Ngày nay, không chỉ ISI hay Scopus mà hầu hết các cơ quan chuyên môn về quản lý khoa học của quốc gia như NSF (Mỹ), Academia Sinica (Đài Loan) hay liên quốc gia như World Bank, United Nation cũng đều có các bộ phận chuyên trách về scientometrics.

Thực vậy, “data-driven” đã và đang trở thành xu hướng chủ lưu bao trùm lên hoạt động quản lý khoa học và giáo dục đại học trên toàn thế giới.

3. Thưa các bạn đọc S4VN,

Hợp lưu với xu hướng chung của thế giới tương đối muộn, nhưng scientometrics cũng ngày càng trở nên quen thuộc với đời sống khoa học ở nước ta. Nhiều nhà khoa học được đào tạo bài bản ở nước ngoài trở về, mang trong mình ý thức và hiểu biết rõ ràng hơn về các chuẩn mực khoa học quốc tế như ISI, Scopus …. Các thuật ngữ này cũng đã xuất hiện ngày càng nhiều trong các văn bản pháp quy hay các báo cáo, đề án của cơ quan quản lý, trường đại học hay viện/trung tâm nghiên cứu. Về mặt học thuật, trong khoảng 4, 5 năm trở lại đây, chúng ta cũng có một vài tác giả có bài báo công bố trên tạp chí Scientometrics nói trên (xem [3] và [4]).

Trong bối cảnh đó, Scientometrics for Vietnam ra đời, hướng tới mục tiêu góp phần vào công cuộc hợp lưu với chuẩn mực khoa học quốc tế của toàn thể cộng đồng khoa học trong và ngoài nước.

Qua hơn 6 tháng hoạt động, kể từ những số đầu so sánh kết quả công bố của 15 cơ sở giáo dục đại học theo các phân ngành; cho đến nay, chúng tôi đã cố gắng đưa thêm nhiều chuỗi bài khác như: So sánh kết quả công bố ISI của Việt Nam với các nước trong ASEAN; ISI in Science Policies – mô tả việc ISI đang được sử dụng như thế nào trong hoạt động KHCN ở Việt Nam; Indicators in Scientometrics – tóm tắt các nghiên cứu trước đây trên thế giới về các chỉ số được dùng trong trắc lượng khoa học.

Và đặc biệt, với chuỗi bài Scholars’ Opinions, S4VN rất hân hạnh được giới thiệu tiếng nói và ý kiến của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách người Việt về chủ đề này. Trong 3 số đầu tiên, chúng tôi đã lần lượt giới thiệu ý kiến của GS Trần Văn Nhung, Tổng thư ký Hội đồng chức danh GS Nhà nước, GS Đào Tiến Khoa, một trong những chuyên gia hàng đầu về Vật lý từ Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam và GS Hồ Tú Bảo từ Viện JAIST, Nhật Bản – một người có rất nhiều công lao với sự phát triển của khoa học công nghệ Việt Nam trong những năm gần đây. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục giới thiệu các tiếng nói tâm huyết và minh triết khác, nhất là của các nhà khoa học trẻ về các nội dung trong chuỗi bài này.

Một chuỗi bài đặc biệt khác mà chúng tôi đặt tên là Special Issues, nhưng thực tế mới công bố được 01 bài là bài tổng hợp kết quả công bố ISI của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội hồi tháng 4 vừa qua theo yêu cầu của nhiều độc giả của S4VN. Thành thực mà nói, để đi đến quyết định công bố bài này, thì trước đó, trong từng thành viên và trong nhóm S4VN cũng đã diễn ra những thảo luận và cân nhắc rất nhiều. Và chúng tôi tin độc giả sẽ có sự đánh giá đúng về sự công tâm và tính chất thuần thuý “data-driven” của S4VN.

4. Quý độc giả thân mến,

S4VN mới ra đời chưa lâu nhưng cũng đã được quý độc giả đón nhận và ghi nhận: Số lượng likes trên fanpage Facebook đã lên đến gần 1200, trong đó có nhiều Facebooker, theo chúng tôi được biết là nhà khoa học uy tín, nhà hoạch định chính sách, các nhà lãnh đạo đại học hàng đầu và đặc biệt có cả các sinh viên trẻ; nhiều báo, cả online lẫn offline cũng đã trích/dùng lại số liệu của S4VN để minh hoạ cho các bài phóng sự của mình; khoảng hơn 20 trường đại học/đơn vị thuộc trường đại học đã đăng lại thông tin của S4VN; nhiều độc giả thân quý nhắn tin riêng cho S4VN để động viên, góp ý hoặc chất vấn; một số độc giả khác giới thiệu về S4VN trên các diễn đàn khác nhau mà thành viên S4VN thi thoảng lại vô tình đọc được … Tất cả sự đón nhận và ghi nhận đó là nguồn cổ vũ và động viên vô giá cho S4VN tiếp tục công việc đã gắn bó.

Công việc “gắn bó” trên, tự thân đem lại cho các thành viên của S4VN rất nhiều hứng thú; nhưng bản thân điều này cũng tiêu tốn khá nhiều nguồn lực của chúng tôi, bao gồm thời gian, công sức, trí lực và hẳn nhiên, cả tài lực. Thực tế thì kinh phí cho dự án này (chủ yếu là tiền mua domain và hosting) không phải là số tiền quá lớn; nhưng so với mức học bổng chỉ vừa đủ sống của các thành viên S4VN, đó cũng là một sự cố gắng tương đối của bản thân chúng tôi.

Tuy vậy, thiếu nguồn lực không phải là lý do khiến chúng tôi tự cho phép mình được xuề xoà và thiếu chuyên nghiệp trong quá trình vận hành dự án của mình. Trong các nguyên tắc về chất lượng đã được cả 03 thành viên của S4VN thống nhất cao, chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh 02 nguyên tắc, xin chia sẻ lại với quý bạn đọc ở đây:

Thứ nhất, S4VN tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc kế thừa trong nghiên cứu trong bản thân các công bố dữ liệu của mình. Cụ thể, toàn bộ các chỉ số mà S4VN lựa chọn, tổng hợp số liệu công bố đều dựa trên các khuyến nghị của các tác giả uy tín khác, đưa ra trong các nghiên cứu trước đây. Trong số đó, phần lớn các chỉ số đều đang được các cơ quan quản lý, trường đại học, trung tâm nghiên cứu sử dụng như là yếu tố đầu vào trong việc ra quyết định của mình.

Thứ hai, trong vòng tròn quan hệ Nhà nước – Thị trường – Giới khoa học, S4VN tự xác định vai trò của mình như là bên thứ 4, cung cấp thông tin scientometrics tin cậy và chất lượng để cả 03 bên nói trên có thêm dữ liệu trong quá trình ra các quyết định của mình theo cơ chế data-driven. Với nguyên tắc này, S4VN đã, đang và sẽ nhất định không làm nhiệm vụ bình luận và phân tích các dữ liệu cho chính S4VN tạo ra. Nhiệm vụ này, S4VN xin dành để cho các bên còn lại hoặc các độc giả quan tâm tiếp tục thực hiện.

Quý vị và các bạn thân mến, còn khoảng 01 tuần nữa sẽ đến ngày 18/5 – Ngày Khoa học Công nghệ Việt Nam. Còn nhớ, Nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Quân, trong một bài phỏng vấn cách đây 2-3 năm khi Ngày KHCN mới được công nhận có phát biểu đại ý: khác với các ngày truyền thống khác dành để tôn vinh những người hoạt động trong ngành, ngày KHCN là ngày các nhà khoa học ở Việt Nam trình diễn và giới thiệu đến toàn xã hội các kết quả làm việc của mình. Với tinh thần đó, S4VN xin được gửi đến toàn thể quý độc giả và xã hội toàn bộ kết quả dữ liệu công việc của mình với tất cả sự chuyên nghiệp và tinh thần phụng sự cao nhất.

Nếu xem KHCN Việt Nam là một bàn đại tiệc với rất nhiều món ăn; S4VN sẽ chỉ nhận mình là người cung cấp nguyên liệu cho một món, giả sử là món rau. Việc chế biến rau ra sao sẽ là công việc của toàn xã hội. Về phần S4VN, chúng tôi mặc dù khiêm tốn chỉ là một nhóm cung cấp rau; gồm 3 nghiên cứu sinh trẻ và hầu như chưa có thành tựu khoa học nhưng cũng rất tự tin khẳng định, rau của S4VN phải là loại rau sạch nhất, loại rau theo chuẩn GLOBAL GAP.

Xin kính chúc quý vị độc giả sức khoẻ và tiếp tục có nhiều đóng góp cho sự phát triển chung của toàn xã hội.

Thân mến,

Đài Bắc, ngày 14 tháng 5 năm 2016.

Nhóm dự án S4VN (Trắc lượng Khoa học Việt Nam)

_____________________
Tài liệu tham khảo:
[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Scientometrics
[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Scientometrics_(journal)
[3] Nguyen, T. V., & Pham, L. T. (2011). Scientific output and its relationship to knowledge economy: an analysis of ASEAN countries. Scientometrics, 89(1), 107-117.
[4] Manh, H. D. (2015). Scientific publications in Vietnam as seen from Scopus during 1996–2013. Scientometrics, 105(1), 83-95.

Related Post

(Editorials) – THƯ XUÂN TỪ ĐÀI BẮC: Chào năm... Quý độc giả thân mến, Kể từ công bố đầu tiên của Scientometrics for Vietnam (S4VN) ngày 28/10/2015, chúng ta đã cùng nhau trải qua hơn 2 tháng với tổ...
(Special Issues) – Công bố ISI của Viện hàn lâm kh... SỐ ĐẶC BIỆT - Công bố ISI của Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam (VASS) giai đoạn 2011-2015 LỜI GIỚI THIỆU Cuộc tranh luận quanh việc đào tạo...
(ISI in Science Policies) – Phần 1: Việc sử ... ISI VỚI CHÍNH SÁCH KHOA HỌC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM - Phần 1: Việc sử dụng ISI trong đánh giá các đề tài khoa học do NAFOSTED tài trợ Lời giớ...
(Special Issues) – So sánh kết quả công bố ISI hạn... SỐ ĐẶC BIỆT -  So sánh kết quả công bố ISI hạng Q1 của Việt Nam với một số nước Châu Á trong giai đoạn 2010 - 2015 Theo thông tư số 37/2014/TT-BK...
(VIETNAM vs. ASEAN) – Phần 41 & 42: Phâ... SO SÁNH KẾT QUẢ CÔNG BỐ ISI CỦA VIỆT NAM VÀ CÁC NƯỚC ASEAN GIAI ĐOẠN 2010-2015 - Phần 41 & 42: Phân ngành Tâm thần học/Tâm lý học Tiếp theo...

#Editorials