(Indicators in Scientometrics) – Phần 2: Vai trò của các tác giả đứng tên trong một bài báo khoa học

CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC – Phần 2: Vai trò của các tác giả đứng tên trong một bài báo khoa học


Tiếp theo bài viết về Chỉ số h (h index), bài viết tuần này của S4VN góp phần làm sáng tỏ thêm về quyền tác giả và sự đóng góp của các tác giả vào một bài báo khoa học thông qua tổng hợp một số kết quả nghiên cứu liên quan đến vấn đề này.

Indicators_Part02

VỀ CÁC TÁC GIẢ ĐỨNG TÊN TRONG MỘT BÀI BÁO KHOA HỌC

Để được đứng tên tác giả trong một bài báo khoa học, người viết phải đóng góp một hàm lượng tri thức đủ lơn vào ấn phẩm bởi vì quyền tác giả mang lại những ý nghĩa về mặt học thuật, xã hội, và tài chính. Theo Uỷ ban Tổng biên tập các tập san y học, một nhà nghiên cứu để được hưởng quyền tác giả cần thoả mãn đồng thời 3 tiêu chí sau: (a) đóng góp đáng kể vào xây dựng ý tưởng và thiết kế nghiên cứu; (b) tham gia viết bản thảo và hiệu chỉnh các nội dung quan trọng của bản thảo; và (c) cùng tham gia duyệt thông qua bản thảo cuối cùng trước khi xuất bản. Việc sắp xếp trật tự tên của các tác giả phải được sự thống nhất chung của các tác giả và mỗi người trong số họ phải giải thích được lí do cho trật tự đó. (1)

Tài liệu hướng dẫn của Uỷ ban Tổng biên tập các tập san y học quy định rằng những cá nhân khác có đóng góp vào bài báo nhưng không thoả mãn các tiêu chí để hưởng quyền tác giả sẽ được ghi nhận trong lời cám ơn (acknowledgments section). Họ có thể là những người trợ giúp về mặt kỹ thuật, hỗ trợ về viết lách, hoặc cũng có thể là người trưởng khoa có đóng góp hỗ trợ chung. Cũng cần phải ghi nhận những sự hỗ trợ về mặt vật chất và tài chính. (2)

Tác giả danh dự (honorary/gift author) là những người đứng tên tác giả bài báo nhưng không đáp ứng được các tiêu chí về quyền tác giả, không đóng góp đủ mức để chịu trách nhiệm trước công chúng về công trình nghiên cứu đó. (2)

Một loại tác giả khác là tác giả ma (ghost author), hay là tác giả viết thuê, là người đóng góp đáng kể vào công trình nghiên cứu của bài báo nhưng không đứng tên tác giả bài báo. (2)

Tác giả liên lạc (corresponding author), tác giả thứ nhất (đứng đầu), và tác giả đứng cuối

Có nhiều ý kiến khác nhau về vai trò của các tác giả đứng tên trong một bài báo, đặc biệt liên quan đến tác giả liên lạc, tác giả đứng đầu, và tác giả đứng cuối.

Nếu tác giả đứng đầu đồng thời cũng là tác giả liên hệ thì thường tác giả này có vai trò đóng góp quan trọng nhất vào bài báo. Theo một nghiên cứu của Mattsson và đồng nghiệp (2011) thì có đến 52% số tác giả đứng đầu cũng đồng thời là tác giả liên hệ. Con số tác giả đứng cuối làm tác giả liên hệ chỉ chiếm 39%. Đáng chú ý là nếu tác giả đứng cuối là tác giả liên hệ thì họ có chung địa chỉ với tác giả đứng đầu trong 73% số bài báo họ đứng tên. Điều này có thể được lí giải bằng sự thừa nhận công lao đóng góp của các nghiên cứu viên tập sự ở vị trí tác giả thứ nhất, và khi đó vị trí tác giả đứng cuối là của người hướng dẫn.

Các nghiên cứu ghi nhận rằng tác giả liên hệ là tác giả có đóng góp nhiều hơn (3), đặc biệt trong việc đưa ra ý tưởng và tổ chức thực hiện nghiên cứu (4) và có quan hệ liên quan đến ý nghĩa của vị trí tác giả thứ nhất và tác giả cuối cùng. Trong các bài báo có sự hợp tác của các nhà nghiên cứu trong nước thì tỉ lệ tác giả liên hệ đứng ở vị trí thứ nhất cao hơn so với trong hợp tác quốc tế (60% so với 54%). (3)

Tác giả thứ nhất (trong nhóm 3 tác giả) được cho đóng góp nhiều hơn trong việc tiến hành công việc nghiên cứu (chiếm 57% số ý kiến trả lời), trong khi đó tác giả đứng cuối được ghi nhận công lao nhiều hơn trong việc đưa ra ý tưởng ban đầu (49%) và giám sát thực hiện nghiên cứu (54%). (5)

Các hội đồng xét thăng tiến hay biên chế thường đánh giá đóng góp của các ứng viên theo 3 phương diện đóng góp vào các bài báo khoa học: đưa ra ý tưởng nghiên cứu, thực hiện nghiên cứu, và giám sát quá trình nghiên cứu. Tác giả liên hệ thường được cho là đóng góp nhiều hơn bất kể họ đứng tên ở vị trí thứ mấy trong danh sách. Các ứng viên trong quá trình được xem xét thăng tiến hoặc biên chế được khuyên nên nhấn mạnh đến những bài báo mà họ đứng tên tác giả liên hệ, đặc biệt khi họ không phải là tác giả đứng đầu hay đứng cuối (3 & 5). Còn không thì các tác giả đứng đầu và đứng cuối thường được xem là những người đóng góp quan trọng trong bài báo (5)

—————
(1) International Committee of Medical Journal Editors (2006). Uniform requirements for manuscripts submitted to biomedical journals: Writing and editing for biomedical publication International Indian J Pharmacology, 38, 149-62.
(2) Wislar, J. S., DeAngelis, C. D., Fontanarosa, P. B., Flanagin, (2011). Honorary and ghost authorship in high impact biomedical journals: a cross sectional survey. British Medical Journal, 343, d6128–d6128.
(3) Mattsson, P., Sundberg, C. J., Laget, P. (2011). Is correspondence reflected in the author position? A bibliometric study of the relation between corresponding author and byline position. Scientometrics, 87, 99-105.
(4) Wang, X., Xu, S., Wang, Z., Peng, L., & Wang, L. (2013). International scientific collaboration of China: collaborating countries, institutions and individuals. Scientometrics, 95, 885-894.
(5) Wren, J. D., Kozak, K. Z., Johnson, K. R., Deakyne, S. J., Schilling, L. M., & Dellavalle, R. P. (2007). The write position: A survey of perceived contributions to papers based on byline position and number of authors. Embo Reports, 8(11), 988-991.

Nhóm dự án S4VN (Trắc lượng Khoa học Việt Nam)

Disclaimer: Chúng tôi lưu ý thông tin của từng quốc gia trong các bảng ở hình này chỉ phản ánh kết quả công bố ISI của các quốc gia đó theo tên chỉ số tương ứng; ngoài ra, không đại diện cho bất kỳ chỉ số/thông tin nào khác. Đồng thời, chúng tôi không chịu trách nhiệm về bất kỳ sự suy diễn ý nghĩa nào khác ngoài các chỉ số đã nêu trong hình này.

Bạn đọc có thể thảo luận về bài viết này trên fanpage Scientometrics for Vietnam tại đây.

Related Post

(Indicators in Scientometrics) – Phần 5: Trí... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 5: Trích dẫn ISI Web of Science và trích dẫn Google Scholar Lời dẫn của S4VN: Trong bài v...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 4: Một... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 4: Một số thông tin thêm về các chỉ số liên quan đến trích dẫn Trong tuần này, loạt bài ...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 3: Chỉ... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 3: Chỉ số tác động và các chỉ số trích dẫn khác đối với tạp chí Trong tuần này, để tiếp tụ...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 1: Chỉ... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 1: Chỉ số H Bắt đầu từ tuần này, xen kẽ với các công bố về kết quả nghiên cứu trên ISI, ...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 6: Đánh giá ... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 6: Đánh giá chất lượng nghiên cứu trong các trường đại học: Sử dụng bình duyệt hay thang đo trắc ...

#authorship#corresponding author#first author#Indicators in Scientometrics