(Indicators in Scientometrics) – Phần 3: Chỉ số tác động và các chỉ số trích dẫn khác đối với tạp chí

CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC – Phần 3: Chỉ số tác động và các chỉ số trích dẫn khác đối với tạp chí


Trong tuần này, để tiếp tục chuyên mục “Các chỉ số đo lường trong trắc lượng khoa học”, chúng tôi cung cấp thông tin tham khảo về một số CHỈ SỐ TRÍCH DẪN quan trọng được sử dụng trong phân tích trắc lượng khoa học đối với tạp chí, và qua đó đối với các tác giả nghiên cứu và đơn vị/trường/khoa là cơ quan chủ quản của các tác giả nghiên cứu.

CHỈ SỐ TÁC ĐỘNG VÀ CÁC CHỈ SỐ TRÍCH DẪN CHUẨN HOÁ KHÁC ĐỐI VỚI TẠP CHÍ

Trong bài viết này, chúng tôi lược dịch bài báo nghiên cứu của 2 tác giả Mathur và Sharrma (2009) đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Nha khoa Ấn Độ (Indian Journal of Dental Research) nhằm góp phần làm rõ khái niệm chỉ số tác động (impact factor) và một số chỉ số trích dẫn khác có liên quan. Bài báo của Mathur và Sharrma có tựa đề là “Một quan điểm về chỉ số tác động và một số chỉ số trích dẫn tạp chí chuẩn khác”

Chỉ số tác động (impact factor) của các tạp chí ngày nay được sử dụng rộng rãi và được xem là một chỉ số trích dẫn được sử dụng thành công. Mặc dù còn có những hạn chế, chỉ số tác động được sử dụng để đo lường thành công và uy tín của một nhà nghiên cứu trong lĩnh vực của mình. Ngoài ra, chúng ta còn có các chỉ số trắc lượng có liên quan khác, mặc dù ít phổ biến hơn, như là chỉ số trích dẫn hiện thời/tức sự (immediacy index) và chỉ số trích dẫn nửa vòng đời (cited half-life).

Ngày nay, các công trình được công bố của một nhà khoa học được sử dụng để đánh giá chất lượng/năng lực nghiên cứu của họ. Chất lượng của các tạp chí mà họ đăng bài thường được xem là tiêu chí đánh giá quan trọng. Các cơ quan/cá nhân thẩm định khoa học cần phải đưa ra các quyết định dựa trên các số đo khách quan dùng để đánh giá các tạp chí. Các số đo này còn được gọi là các chỉ số trắc lượng đã trở thành các số đo định lượng chủ yếu để đánh giá chất lượng của các bài báo nghiên cứu được công bố, các tác giả nghiên cứu, và các trường đại học/đơn vị chủ quản của các tác giả đó.

Chỉ số tác động được xây dựng bởi Eugene Garfield, người sáng lập nên Viện thông tin khoa học (ISI) vào năm 1961. Tuy nhiên, đến năm 1963 thì chỉ số tác động mới được đưa vào sử dụng trong hệ thống chỉ số trích dẫn khoa học (Science Citation Index, gọi tắt là SCI). Mục đích của việc áp dụng chỉ số tác động là để chọn lựa các tạp chí đưa vào chỉ mục trong ISI.

Hệ thống ISI có 3 loại chỉ số trích dẫn chuẩn; đó là chỉ số tác động (impact factor), chỉ số trích dẫn hiện thời (immediacy index) và chỉ số trích dẫn nửa vòng đời (cited half life).

Indicators_Part03

Chỉ số tác động (impact factor)

Chỉ số tác động được tính bằng cách đem chia số lần các bài báo của một tạp chí được trích dẫn trong vòng 2 năm cho tống số bài báo được xuất bản trong tạp chí nói trên trong cùng kỳ thời gian. Chí số tác động của một tạp chí dùng để đo tần suất trung bình mà các tác giả trích dẫn từ các bài báo gần đây của tạp chí đó. Ví dụ: Chỉ số tác động năm 2002 = [tổng số lượt trích dẫn của các số tạp chí trong giai đoạn 2000-2001] / [tổng số bài báo được xuất bản trong các số tạp chí trong giai đoạn 2000-2001]. Đồ thj minh hoạ số lượt trích dẫn tích luỹ có xu hướng theo dạng đường cong (như minh hoạ trong hình). Số lượt trích dẫn của các bài báo được xuất bản trong một năm đã định sẽ tăng nhanh đến đỉnh đồ thị trong khoảng thời gian từ 2-6 năm kể từ ngày được xuất bản. Sau khi đạt đỉnh, số lượt trích dẫn sẽ bắt đầu giảm nhanh.

Chỉ số trích dẫn hiện thời (immediacy index)

Chỉ số trích dẫn hiện thời của một tạp chí được xây dựng để đo tần suất trung bình các tác giả trích dẫn những bài báo mới nhất của tạp chí đó và theo đó là mức độ nhanh chóng mà bình quân một bài báo của tạp chí đó xuất hiện và được chấp nhận trong kiến văn (literature). Nói cách khác, chỉ số trích dẫn hiện thời đo độ lệch của đường cong đồ thị hay là đo mức độ gần của đỉnh đồ thị so với gốc đồ thị (xem hình minh hoạ).

Chỉ số trích dẫn nửa vòng đời (cited half life)

Chỉ số trích dẫn nửa vòng đời là mốc thời gian được tính (tuổi tính theo năm) mà ở đó 50% số lượt trích dẫn ở dưới mức tuổi/mốc thời gian này và 50% số lượt trích dẫn ở trên mức tuổi này. Chỉ số trích dẫn nửa vòng đời dùng để đo mức độ giảm dần của đường cong minh hoạ số lượt trích dẫn. Đó chính là số năm cần thiết để số lượt trích dẫn hiện có giảm xuống mức bằng 50% giá trị ban đầu (ví dụ trong hình minh hoạ cho thấy chỉ số trích dẫn nửa vòng đời là 6 năm). Chí số này đo độ lâu về thời gian mà các bài báo trong một tạp chí vẫn tiếp tục được trích dẫn sau khi được xuất bản.

——————–
Nguồn tham khảo:
Mathur, V. P. & Sharma, A. (2009). Impact factor and other standardized measures of journal citation: A perspective. Indian Journal of Dental Research, 20(1), 81-85.

Nhóm dự án S4VN (Trắc lượng Khoa học Việt Nam)

Disclaimer: Chúng tôi lưu ý thông tin của từng quốc gia trong các bảng ở hình này chỉ phản ánh kết quả công bố ISI của các quốc gia đó theo tên chỉ số tương ứng; ngoài ra, không đại diện cho bất kỳ chỉ số/thông tin nào khác. Đồng thời, chúng tôi không chịu trách nhiệm về bất kỳ sự suy diễn ý nghĩa nào khác ngoài các chỉ số đã nêu trong hình này.

Bạn đọc có thể thảo luận về bài viết này trên fanpage Scientometrics for Vietnam tại đây.

Related Post

(Indicators in Scientometrics) – Phần 5: Trí... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 5: Trích dẫn ISI Web of Science và trích dẫn Google Scholar Lời dẫn của S4VN: Trong bài v...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 4: Một... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 4: Một số thông tin thêm về các chỉ số liên quan đến trích dẫn Trong tuần này, loạt bài ...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 2: Vai... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 2: Vai trò của các tác giả đứng tên trong một bài báo khoa học Tiếp theo bài viết về Chỉ s...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 1: Chỉ... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 1: Chỉ số H Bắt đầu từ tuần này, xen kẽ với các công bố về kết quả nghiên cứu trên ISI, ...
(Indicators in Scientometrics) – Phần 6: Đánh giá ... CÁC CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG TRONG TRẮC LƯỢNG KHOA HỌC - Phần 6: Đánh giá chất lượng nghiên cứu trong các trường đại học: Sử dụng bình duyệt hay thang đo trắc ...

#cited half-life#immediacy index#impact factor#Indicators in Scientometrics#Web of Science